ĐỪNG YÊU TÔI

Đừng yêu tôi

Xin đừng yêu tôi
Khi trái tim tôi đã không còn rung động
Đã chẳng còn những buồn nhớ vu vơ
Để cuộc tình thêm thăng hoa, thi vị...

Xin đừng yêu tôi
Khi trăng, mây hờ hững lướt qua nhau
Khi gió nhẹ không làm lòng xao xuyến
Chút nắng kia chẳng khiến hồn ấm lại
Và cô đơn trống vắng .. kéo nhau về

Tạm biệt nhé... tình yêu thời trai trẻ
Những giấc mơ xa…
Nay bỗng thành thứ xa hoa, phù phíếm
Khi thực tế hiển nhiên lồ lộ ra trước mắt
Khiến ta không thể trốn chạy.
Còn đâu những mơ mộng viễn vông!

Xin đừng yêu tôi
Đừng để trái tim này thêm nặng nề day dứt
Xin đừng yêu tôi
Đừng yêu tôi
Đừng…
2/2012


LỚP NHẤT A NGÀY XƯA
Trường Tiểu học Cộng đồng Nguyễn Công Trứ nằm trên đường Tôn Thất Thuyết (Lê Hồng Phong) đối diện rạp chiếu phim Hưng Đạo vẫn còn đọng lại trong ký ức mọi người với cây đa già ở bên phải sân trường. Năm dãy lớp học xếp hình chữ U được xây gạch quét vôi màu vàng lợp tôn. Nét đặc trưng của các trường Tiểu học ngày ấy là cửa sổ làm bằng các nẹp gỗ đan carô và rất rộng, không có cánh cửa.. Các lớp học theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: Lớp năm, tư, ba nhị, nhất. Mỗi cấp có bốn lớp A,B,C,D Phòng Hiệu trưởng quay lưng ra đường là nơi mình chỉ dám nhìn trộm, và cũng chưa bao giờ bị thầy cô gọi vào đây. Giữa sân trường là cột cờ, cờ được kéo lên vào sáng thứ Hai và kéo xuống vào chiều thứ Bảy. Bàn ghế gỗ đầy mực và chữ viết trên bàn. Ghế gồm một miếng ván dài và hai miếng làm chân ghép lại thành. Những mộng gỗ lung lay nghiến vào đùi đau phải biết.
Trường nằm cạnh Chi Cục Cảnh sát, nhớ lại những buổi học bị ném lựu đạn cay, học sinh chạy nháo nhào mắt cay xè. Những buổi chiều tan học gặp lính đi hành quân về với những chiếc xe Tăng nghiến vào mặt đường kêu ken két, các xe GMC bít bùng tung bụi mù.
Thầy hiệu trưởng Nguyễn Thành thật nghiêm nghị, và các thầy cô khác cũng thế, luôn được học sinh quý trọng cùng một chút sợ hãi. Học sinh khi đi trong sân trường hoặc ngoài đường nếu gặp thầy cô từ xa thường rẽ ngoặt hướng khác để khỏi phải…chào. Bởi khi “chào” phải dừng hẳn , khoanh tay lại và cúi đầu chào nên trốn là thượng sách.
Gia đình của ông Cai trường ở trong khuôn viên trường, giờ ra chơi bọn mình hay đến nhà ông để mua cóc ổi ngâm, sinh tố, sirô,.. Những buổi không có tiền thì ra sau uống nước tại romine có mùi hăng của thuốc clor. Có thằng liều nhảy qua rào (ngăn cách với chợ BMT) chôm vài cây mía chia cho các bạn. Học sinh dùng bút mực để viết bài, ai nấy chân tay và vở lấm lem mực tím. Sách vở đựng trong cặp, riêng bình mực có quai trên nắp phải móc ngón tay trái vào. Hình ảnh những trò chơi như bật tường, bắn bi, dích hình, tạt lon,..chẳng thể phai mờ. Bài hát Học sinh hành khúc – Lê Thương với câu:
”Học sinh là người Tổ quốc mong cho mai sau”
Được nhái thành:” Học sinh là người hủ tiếu ăn năm ba tô” Thầy nghe được thế nào cũng cho vài roi vào mông.
Những người bạn đã đi vào ký ức thời thơ ấu:
Lớp 5B cạnh bên có Nguyễn Y Tín, Ô Sơn tính tình rất…du đảng nhưng mình thích. Lớp 5C có Phạm Văn Yên thi học sinh giỏi của trường. Mình rất nhớ câu hỏi ngày ấy:” Tàu thủy ngầm được gọi là gì?” Yên đã không trả lời được. Câu này do học sinh chưa học tới, hôm trước mình đã xem qua sách và biết nó là Tiềm thủy đỉnh. Sau này mình học cùng Yên lớp 6,7,8, bạn vẽ đẹp và đàn hay.
Bạn Đèo Ngọc Thuyết thỉnh thoảng mình gặp với những vết roi trên người và mặt trông thật tội nghiệp.
Ngô Khôn Minh (bố là quân cảnh) thi đoạt giải nhất môn chạy xe đạp chậm (lúc đó mấy ai biết đi xe đạp) và nhảy bao bố. Minh có banh da, đến giờ ra chơi cho BToàn đá hàng hậu vệ và dặn: “Banh tới chân mày cứ đá thật manh sang bên kia là xong”. Gôn được làm bằng hai cục đá, khi banh được sút vào là cải nhau inh ỏi bởi đứng bên này thấy banh vào, nhưng đứng bên kia lại khác. Minh còn đoạt giải nhất thi đèn Trung Thu năm lớp 5 với lồng đèn hình trực thăng do .. ai làm đó. Minh có mặc chiếc áo khoác rất đẹp và mình đã nài nĩ mẹ mua cho hai đứa hai cái giống như thế tại cửa hiệu của nhà Minh đường Y Jút.
Lớp trưởng Nguyễn văn Cường lớn tuổi nhất lớp – sinh 1958 thường đe các bạn bằng cách dứ đôi bàn tay to bè ra, nhà ở đường Hoàng Diệu – Ngô Mây, sáng thường đi ngang nhà BT để rủ đi học luôn được mẹ mình căn dăn:” Con nhớ lo cho hai em nhé” Cường luôn có tiền để bao BT xirô vào giờ ra chơi. Lúc ấy bọn mình rất khát nước nhưng mãi chơi nên chẳng biết.
Một Tôn Thất Toàn rất du côn luôn bảo vệ BT, Trần Văn Phương bị tật ở chân phải đi nạng gỗ, Phương có thể đi trên các bàn bằng hay tay, ai đụng vào là ăn nạng ngay
Nguyễn văn Thái và Mạnh (có cái bớt to trên mặt) học kém nhưng tiền nhiều, luôn cho Toàn tiền nếu mình cho xem bài, sau 75 gặp hai bạn ấy đạp xe ba gác, giờ chẳng biết bạn ấy nơi đâu.
Một Trẩn Viết Công vẫn còn ghét Toàn do ngày ấy không cho xem bài kiểm tra môn toán.
Đặng Tòng Niên hiền lành ít nói, chỉ nói nhiều với Toàn khi học cấp ba thôi là người rất có ảnh hưởng trong suy nghĩ về cuộc sống sau này của mình.
Hoang Trọng Thành nhà đường Lê hồng Phong, nhà bán văn phòng phẩm, hắn luôn dùng ngòi viết mới nên viết chữ khá đẹp
Trần Việt Hùng nhà đường Mạc Thị Bưởi, anh em mình thường đến nhà rủ nó đi học là thằng thật thà nhất bọn. Nó nhặt đâu được 2 đồng gọi BT lại:” Tụi mày đừng nói ai nghe, tao cho tụi mày một đồng, phần tao một đồng” Từ đó đến nay không biết nó có nhặt nhiều không nhưng ỉm ìm im luôn.
Phạm Quốc Bảo và Nguyễn Thanh Hùng nhà góc đường Quang Trung – XVNT với gia đình rất nề nếp.
Vẫn còn Lê Cường (uống rượu từ năm 75, say ngũ lại tại ngã 6 luôn) Nguyễn Thành Cương (rất đào hoa) và còn nhiều nữa. Đặc biệt là bạn Xuân, nhà gần chùa Khải Đoan hiện đang ở Mỹ, người đã tập hợp lại được trên 30 bạn lớp Nhất A cách đây 5 năm, cả bọn nốc rượu bia như hủ hèm mà chẳng thấy say. Bạn vẫn thường xuyên điện thăm hỏi cả lớp
“Lớp có Nguyễn Văn Lạc tình tình hiền lành đến tội nghiệp và đến giờ cũng rất ...thiệt thòi
Thành Cương cách chơi bắn bi cũng rất thoáng , các bạn khác thường ngắm thật kỹ mới bắn còn Cương khi nạp đạn là phang luôn trúng trật gì không quan trọng miễn vui chơi với các bạn hết mình thôi !
Phạm Thanh Liêm vẽ rất đẹp các hình chú Thoong, hình Tuổi hoa , hình Natra và cũng rất nghịch có bố là thầy Mưu làm giám thị , hôm đi ngang qua lớp thấy con đang bị phạt bèn nói " lát về tao cho nhịn đói " thế là cậu ta òa khóc ngay tại lớp luôn !Long con trong lớp cũng ít chơi với ai mổi lần giờ ra chơi hay đứng tựa vào cột để nhìn các bạn khác chơi và không làm mất lòng ai bao giờ .
Trong lớp có phong trào làm nhẩn bằng mica người đầu tiên đeo là Cường lớp trưởng và từ từ rồi minh cũng có nhưng ít dám đeo vì mắc cở !làm nhẩn cũng rất kỳ công nhất là đoạn khoan lổ ,dủa cho vừa với ngón tay , cưa chung quanh rồi mài bằng lá mít sau cùng là đánh bóng bằng kem đánh răng cho thật bóng ....nhìn chiếc nhẩn trong như giọt nước !
Ngày ấy bọn mình đã biết nói lái:
Thèn kầy én kầy khén kò lén kằm (Thầy ấy khó lắm)
Cen kồ Nghẹn kừ rét kần then kường bẹn kòn mèn kình (Cô Ngự rất thương bọn mình)
Một số bạn đã mất: Nguyễn Đình Hoàng, Nguyễn Thanh Liêm (nhỏ con và nghịch ngợm), Lê Văn Tường và biết bao bạn khác mình không thể nhớ hết đã phù hộ cho các bạn lớp Nhất A ngày xưa ấy được đoàn tụ sum vầy. Những ai đã trãi qua tuổi thơ ở đất BMT này đều luôn gắn bó tình thân và không dễ rời xa. Có xa chăng chỉ là về mặt địa lý, còn tâm hồn chúng ta mãi thuộc về xứ sở bụi… mù trời.
Ngày ấy bọn mình không hình dung được các trường Tiểu học khác có nam nữ học chung thì như thế nào? Ước gì ngày đó trường Tiểu học Cộng đồng NCT và trường Nữ Tiểu học Bà Triệu vẫn còn học chung nhau nhỉ? Chắc sẽ có nhiều chuyện vui lắm và ta cứ phải mơ những điều chẳng bao giờ có được.
Lớp nhất A và ngôi trường xưa ấy với bao kỷ niệm êm đềm nay đã không còn, người ta đã phá toàn bộ ngôi trường để xây chơ. Một đêm trời gió to, cây đa già ngã trơ gốc và đã về với lòng đất mẹ. Nay chợ cũng bị san phẳng để làm khu đô thị mới. Thế là đã mất, mất hết, chẳng còn gì ngoài ký ức của đám học sinh bọn mình tuổi đã quá 50...




Ngày ấy học lớp ba năm 1969

Và bây giờ năm 2007





Hội ngộ
Trời Ban mê mưa nhiều, lòng người hướng về những kỹ niệm đẹp đã qua. Bảo và mình quyết định thăm người bạn mới sau bao lần thất hứa lỗi hẹn. Hai thằng sau khi xin phép phu nhân, đã mua vé xe đi Saigon . Trời vẫn mưa làm lòng càng nôn nao, muốn bay về ngay bên cạnh người bạn yêu quý.
Sáng 5 giờ đã đến Sài gòn. Sau khi đi công việc riêng, hai thằng đi xe buýt từ chợ Lớn đến bến xe miền Đông ,đoạn đường chỉ có 10 km nhưng mất cả tiếng đồng hồ. Xong đón xe buýt số 603 đi Long Thành - Đồng Nai. Khí hậu thật mát mẻ, lòng mình bổng khoan khoái yêu đời. Đến chơ Long Thành, Chờ xe mất nửa tiếng.mới đón được xe buýt số 4 đến Suối Quýt.. Vừa xuống xe, Thi và Lỉnh đã chờ sẵn và cùng về nhà Thi. Căn nhà cấp bốn được kiến trúc sư Lỉnh thiết kế thật nên thơ, lãng mạn như tâm hổn chủ nhà vậy. Thơ (em Thi) ở cùng với ông bà nội. Nhà Thi ở sát nhà nội. Hai căn nhà thật đẹp nổi bật giữa thị trấn yên bình, giữa những hàng cây thật sống động. ấm áp tình người.
Hôm nay thật bất ngờ vì gia đình Thi-Vi làm sinh nhật cho con trai. Cháu học lớp ba, to đen như bố. Cứ một lúc là chạy xe đạp đi mua đồ cho mẹ, người nhễ nhại mồ hôi. Thì ra chú nhóc này được bố mẹ tặng cho chiếc xe đạp vài ngày trước nên hăng thế
Bữa tiệc chỉ có chiến hữu gồm ba anh em ruột của Lỉnh (em họ của Thi), hai bạn hàng xóm, anh em Thi-Thơ, cùng gia đình. Thi chuẩn bị hai cây đàn Guitar để phục vụ chương trình nhạc sống. Lỉnh đã chép tặng BT tập nhạc của Phạm Duy. Khi Lỉnh mang đến, Thi cứ tưởng Lỉnh tặng cho Thi, làm Thi cứ ganh mãi.hihi, đừng có mà mơ Thi nhé!
Trong khi mọi người vừa tâm sự vừa hát, mình tranh thủ nói chuyện với Thi-Vi và gia đình. Đã 3 năm nay găp lại, sự xúc động và nghẹn ngào chẳng thể nào diễn tả được. Thi vẫn dễ thương, nhẹ nhàng và ấm áp như ngày nào với nụ cười trìu mến, luôn miệng :sư phụ, sư phụ.
Rượu trắng và nhạc Phạm Duy cùng những giọng bè chính, bè phụ cứ thế tuôn trào làm sống dậy cả một thị trấn yên bình. Rượu ngon đã có bạn hiền, nay thêm nhạc nữa thật là thần tiên . Phải công nhận các anh em Thi hát nhạc Phạm Duy xuất sắc quá - xứng làm thầy của BT đó
Bảo hát hai bản: Tâm sự gửi về đâu và Tiển em của Phạm Duy thật xuất sắc, được mọi người im lặng thưởng thức
Vi hát bản Chờ Đông thật hay, mình đang ngủ vội choàng tỉnh dậy đệm đàn cho Vi hát , Mình vẫn biết Thi chăm chú lắng nghe, thả hồn vào tiếng đàn solo với vài hợp âm chỏi như ngày nào và được mọi người vổ tay nhiệt liệt.
Không khí đầm ấm hạnh phúc, đến 5h00, bọn mình phải tạm biệt để về SG dự một liên hoan khác. Mọi người ai nấy đều thất vọng vì kế hoạch của Thi sẽ kéo dài đến khuya và BT sẽ ngủ lại qua đêm để sáng hôm sau mới vi hành tiếp,.Thi dỗi không chịu chụp hình chung, nhưng kệ. Con người ta khi yêu thương nhau thường…thế. BT cũng chưa được gặp bố mẹ Thi và một số người thân của Thi nữa.
Cám ơn Thi-Vi và gia đình đã cho bọn mình một ngày tuyệt vời, nhất là dòng nhạc Phạm Duy với những bản lạ và hay vô cùng, mình về nhà sẽ tìm hiểu thêm.
Cảm ơn cuộc sống vì những cuộc hội ngộ và hạnh phúc
Hạnh phúc mãi luôn trong tầm tay, hãy nâng niu gìn giữ và tìm đến nó các bạn nhé!
Vẫn biết thế nhưng lòng trộm nghĩ:”Biết khi nào gặp lại nhau”
Tháng 10/2011









Nâng ly lần cuối - Nicanor Parra


Dù muốn hay không
Chúng ta chỉ có ba lựa chọn:
Quá khứ, hiện tại, và tương lai.

Và thậm chí không được ba nữa
Bởi triết gia bảo chúng ta
Quá khứ đã trôi qua
Nó chỉ thuộc về chúng ta trong ký ức:
Từ đoá hồng đã bị tuốt hết những cánh hoa
Không còn cánh hoa nào để ngắt.

Chỉ có hai quân bài
Trên cỗ:
Hiện tại và tương lai.

Và thậm chí không được hai nữa
Bởi ai cũng biết
Hiện tại thì không tồn tại
Nhưng nó đang trên đường trở thành quá khứ
Và nó trôi qua...
như tuổi trẻ vậy.

Nói tóm lại
Chúng ta chì còn tương lai;
Tôi xin nâng ly chúc mừng
Bởi ngày đó không bao giờ đến
Nhưng lại là thứ duy nhất
Chúng ta thực sự có.

Source: tienve.org
Phan Quỳnh Trâm dịch từ bản tiếng Anh “The Final Toast” của David Unger, trong Nicanor Parra, Antipoems: New and Selected (New York: New Direction Publishing, 1985), David Unger biên tập và Frank MacShane giới thiệu.


CÔ MƯỜI
Thế mà đã 40 năm ,kể từ ngày mình vào học trường Trung học tổng hợp BMT và được cô Phạm Thị Mười chủ nhiệm hai năm (lớp 7/6 và 8/6). Rất vui khi Cô nhận ra mình ngay trong buổi dã ngoại ở Buôn Kô Thôn trưa 23-8 vừa rồi. . Mình học bình thường, nhờ có nét đặc biệt là hai anh em sinh đôi học cùng lớp, và ngoan hiền nên cô dễ nhớ ấy chứ!
Ngày ấy môn văn gồm hai phần Kim văn và Cổ văn. Mộn văn được học hẳn do một giáo viên giảng dạy làm mình thật ngỡ ngàng và vui thích, được khám phá thế giới văn chương mà đã từ lâu được người đời ca ngợi mà mình không được hiểu biết. Ngày ấy cô dạy rất nhiều nào tục ngữ, ca dao, Tự lực văn đoàn, thơ mới, luật bằng trắc, thơ Đường… mà mình chẳng thể nào phân biệt được. Nhớ buổi thuyết trình tác phẩm Anh phải sống của Khái Hưng, lớp chia thành hai nhóm gồm bên hỏi bên trả lời thật vui và sống động
Nhớ buổi học cuối tuần, cô nói mỗi bạn lấy một tờ giấy viết họ tên, cả nghề nghiệp và địa chỉ của bố mẹ, anh chị em, ước mơ sau này ra trường sẽ làm gì,.. Riêng hai mục sở thích và năng khiếu, các bạn cả lớp nhốn nháo hỏi cô vì chẳng ai phân biệt được hai từ này, mình thì cứ nhầm và lẫn lộn giữa hội hoạ, sỹ quan, nhạc, bác sỹ, kỹ sư, . . Cô nói khi nào các em ra trường và gặp lại cô, cô sẽ trả lại tờ giấy này. Đến giữa học kỳ I thì đất nước thống nhất. Môn văn đã trở nên xa lạ, không còn hấp dẫn với mình nữa. Nên mình vẫn luôn nhớ đến cô và đó là sự thật hiển nhiên.
Ngày ấy mình thấy giáo viên rất tâm huyết với nghề và yêu thương học sinh bằng cả tấm lòng nên những bài giảng của cô chẳng phai mờ trong ký ức mỗi học sinh.
Cuộc hội ngộ thật bất ngờ và vui vẻ. Bạn Yên đã chuẩn bi đầy đủ nhạc cụ và lời nhạc để mọi người liên hoan văn nghệ. Cái khoản cùng mê nhạc này đã làm cô trò chúng ta thật gần nhau thêm… Cô thật đẹp, tươi trẻ, một người chị đã làm mọi người thật hạnh phúc trong một gia đình lớn. Cô hát hay lắm, giọng vẫn cao vút, hát rõ và luyến láy như ca sỹ Hà Thanh vậy.
Thầy Nam và thầy Nhạc mình đã rất kính trong và yêu quý nay đã không còn, cô Mười về lại Buôn Ma Thuột như một phép màu để nhắc nhở luôn luôn có thầy cô bên cạnh dìu dắt mình trên đường đời. Hãy sống bằng tâm sáng để ta luôn hảnh diện với đời.
Gia đình cô định cư ở Mỹ đã lâu. Thầy Định (phu quân của cô - một người thầy đáng kính và người chồng mẫu mực) đã mất, các con cô đã trưởng thành. Cô chọn về lại đất Bao Mến Thương (tuy thầy và cô đều sinh trưởng ở Huế), nơi mà thầy cô đã dâng tặng cả tuổi thanh xuân cho miền đất đỏ lắm bụi này. Ngày ngày cô vẫn đi dạy, đêm về nghiên cứu đạo Phật.

Bốn mươi năm với biết bao đổi thay, dù chỉ còn lại trong ký ức nhưng những Kỷ niệm một thời để hôm nay mình có dịp chia sẻ cùng Cô và các bạn, với mình đã là niềm vui và niềm hạnh phúc vô cùng quý giá ....

Và cô Mười của chúng ta
về lại đất Ban Mê
như lá rụng về cội
để được…
chết nơi ra đời.
8/2011




EM TÔI - NGÀY ẤY - BÂY GIỜ - HÀ ĐÌNH NGUYÊN
Sunday, 10. July, 10:26
CHUYỆN VĂN NGHỆ
Có những nhạc sĩ chỉ sáng tác một bài mà người ta nhớ suốt đời. Đó là trường hợp của những Làng tôi (Chung Quân), Gợi giấc mơ xưa (Lê Hoàng Long), Em tôi (Lê Trạch Lựu)... Riêng Em tôi đã có một "số phận" kỳ lạ.



Vợ chồng ông bà Lê Trạch Lựu - Danica - ảnh: Trần Quang Hải

Ca khúc Em tôi được nhạc sĩ Lê Trạch Lựu sáng tác vào năm 1953 nhưng lại được xếp vào dòng nhạc tiền chiến (nếu hiểu khái niệm “nhạc tiền chiến” là sáng tác trước năm 1945), và nó mau chóng được người yêu nhạc ở cả hai miền Nam - Bắc yêu thích. Đến bây giờ chúng ta vẫn có thể nghe được giọng hát của tài tử Ngọc Bảo hát Em tôi trên YouTube. Nhạc sĩ Lê Trạch Lựu nay đã trên 80 tuổi, và đang sống ở Montréal (Canada). Qua sự giúp đỡ của GS-TS Trần Quang Hải (con trưởng của GS-TS Trần Văn Khê), chúng tôi đã liên lạc được với lão nhạc sĩ này và có được những thông tin lý thú chung quanh ca khúc Em tôi.

Nhạc sĩ kể: “Mùa hè năm 1946, hướng đạo sinh Hà Nội gồm nhiều “đạo” (phiên đội) cả nam lẫn nữ tập trung ở ga Hàng Cỏ để đáp tàu đi dự trại hè tại biển Sầm Sơn (Thanh Hóa). Tôi bỗng để ý thấy trong đoàn có một cô gái xinh xinh, dáng người phong nhã và đặc biệt có đôi mắt tuyệt đẹp. Nếu bảo rằng có “tiếng sét ái tình” thì quả thật tôi đã bị “đánh một quả” đến choáng váng. Đến nơi, đoàn tôi gặp may là được ở trong những biệt thự nhìn ra bờ biển của khu nghỉ mát do người Pháp vừa rút khỏi. Phía sau ngôi nhà bọn tôi ở có một giếng nước và không hiểu vô tình hay cố ý mà trưa nào tôi cũng thấy cô gái ấy ra giếng giặt áo. Lúc nào tôi cũng ngồi bên cửa sổ ngắm cô ấy. Thỉnh thoảng cô ấy ngước mắt nhìn về phía tôi, mỉm cười khiến tôi xuyến xao quá đỗi... Trở về Hà Nội, gần như ngay lập tức tôi đi tìm nhà cô ấy. Hóa ra chúng tôi ở khá gần nhau. Và ơn trời, tôi phát giác ra: thằng Mỹ - đứa “đệ tử” vẫn đi theo tôi bấy lâu nay lại chính là em ruột của nàng. Qua Mỹ, tôi biết nàng tên là Phượng. Từ đó, mỗi chiều, tôi thường xuất hiện trước cổng nhà nàng với một lý do rất ư chính đáng: rủ chú Mỹ đi chơi. Và như hiểu được tình cảm của tôi, những buổi chiều nàng cũng thường ra hiên nhà hóng mát hoặc rũ tóc bên thềm. Tôi nảy ra ý định viết thư cho Phượng, nhưng nghĩ đến tình huống nàng cầm bức thư và... xé tan tành, hoặc quẳng xuống đất thì có mà... độn thổ ! Cách đơn giản nhất là nhờ chú Mỹ làm “giao liên”. Vậy là suốt 70 ngày, mỗi ngày một bức thư được Mỹ chuyển đến cô chị, nhưng tuyệt nhiên chẳng có hồi âm. Tôi nghi Mỹ “giếm” những bức thư đi, nó thề “bán sống, bán chết” đã chuyển rồi, còn tại sao không có thư trả lời thì “anh đi mà hỏi chị Phượng”. Tôi đau khổ, hoang mang...



Bìa bản nhạc Em tôi do Tinh Hoa xuất bản (1953)

Cho đến một chiều trước ngày Toàn quốc kháng chiến một tuần, Mỹ háo hức tìm tôi với bức thư hồi âm đầu tiên của nàng. Tôi run run mở bức thư có những con chữ tròn tròn, đều đều. Trong thư Phượng nói là cũng đã “để ý” tôi từ hôm gặp đầu tiên. Sở dĩ nàng không hồi âm là muốn thử xem tôi có phải là người đứng đắn không. Sau đó gia đình nàng tản cư về Hà Đông. Hai hôm sau, tôi đi bộ từ Hà Nội đến thăm nàng. Ngạc nhiên trước “nhiệt tình” của tôi, bố mẹ nàng đã cho phép tôi đi chơi suốt một buổi dọc bờ sông Nhuệ (dưới sự giám sát của... Mỹ!). Đó là một lần bên nhau duy nhất, một ngày hạnh phúc ngập tràn. Chỉ một điều khiến tôi ân hận đến mãi bây giờ là đã không dám cầm tay Phượng, dù chỉ một lần...

Rồi khói lửa chiến tranh, chúng tôi bặt tin nhau. Ba năm sau, tôi qua Pháp. Ở bên đó, trong những ngày tháng quay quắt nhớ về quê cũ - nơi có thấp thoáng hình dáng Phượng, tôi đã sáng tác ca khúc Em tôi: “Em tôi hay đứng nhìn trời xanh xanh, mang theo đôi mắt buồn vương giấc mơ. Vu vơ đắm đuối theo ngàn áng mây. Bao đêm thầm đếm trên trời đầy sao sáng...”. Thế rồi tôi chép vào giấy, gửi về nước cho NXB Tinh Hoa. Ít lâu sau, Em tôi được hát trên cả 2 đài phát thanh Hà Nội và Sài Gòn. Lúc đó tôi vẫn còn đang ở bên Pháp, không cảm nhận được ở quê hương công chúng đón nhận Em tôi ra sao, nhưng qua thư từ trao đổi với bạn bè trong nước, Em tôi đã khá nổi tiếng. Và cũng qua bạn bè, tôi liên lạc được với Mỹ, cậu ấy thư cho tôi: “...chị Phượng đợi anh suốt mấy năm, mà anh vẫn bặt tin. Tưởng anh đã chết, chị để tang anh 3 năm (nhiều người đi hỏi, chị vẫn lắc đầu). Nhưng... hôm qua là ngày cưới của chị ấy, ba me thúc giục mà chị ấy đã 26 tuổi rồi...”. Muốn cho nàng yên phận với chồng con, từ đó tôi không còn liên lạc gì với quê nhà”.

Lê Trạch Lựu rời quê hương năm 1951, và từ đó ông chưa một lần trở về. Ông tốt nghiệp ngành điện ảnh và truyền thông. Dạo đó có người bạn rủ ông về miền Nam Việt Nam hành nghề. Một hãng thông tấn của Pháp cũng đề nghị ông làm phóng viên thường trú tại Việt Nam, nhưng ông từ chối. Ông lập gia đình với Danica - một phụ nữ Pháp gốc Ba Lan...

Mãi đến 60 năm sau (cuối năm 2009), từ Canada ông bắt liên lạc được với một người bạn học cũ ở Hà Nội và ông này đã tìm ra số điện thoại của bà Phượng. Thế là ông gọi. Đầu dây bên kia, từ Hà Nội, bà Phượng trả lời. “Tôi xưng tên, cô ấy cứ nhắc đi nhắc lại 3 lần: anh Lê Trạch Lựu hả? anh Lê Trạch Lựu hả? như không tin là có thật. Khi tôi xác nhận là tôi, cô ấy òa ra khóc... Sau những ân cần hỏi han, Phượng kể: Anh ấy đeo đẳng Phượng trong 4 năm trời. Phượng nói Phượng đã có người, anh ấy cứ đeo đẳng. Phượng kể thật với anh ấy chuyện Phượng và anh, anh ấy chịu là trong lòng Phượng có một người...”.

Tôi xin thành thật cám ơn Phượng về tình yêu của Phượng dành cho tôi, cả trong những ngày tháng đợi chờ, đau khổ... Rồi tôi hỏi: “Phượng còn giữ những bức thư không?” - tôi muốn tìm hiểu lúc tôi 16 tuổi viết văn ra sao, chắc lủng củng lắm! Phượng bảo: “Em để vào một chiếc hộp chung với tập ảnh chụp hồi đó. Nó theo em đi tất cả mọi nơi, nhưng chồng em thấy em lúc nào cũng buồn, nói với em nên giấu nó vào một chỗ, lúc nào vui hãy mở ra. Thế là ông ấy bỏ vào đâu không rõ. Mấy năm sau ông ấy mất, tìm cái hộp khắp nơi mà không ra! Em nhớ anh viết dài... dài lắm. Hôm nọ muốn tìm cái hình anh ngày đó mà chẳng thấy. Tủi thân, em lại ngồi khóc, may mà con cháu bữa đó không có ở nhà...”.
H.Đ.N

Cũng trong buổi nói chuyện, nhạc sỹ Lê Trạch Lựu có lời nhắc những ai yêu mến ông xin để ý cho 3 chỗ trong lời nhạc của bài "Em Tôi" mỗi khi hát:

1. Cho anh gót thắm đem dệt nhớ nhung lời thơ (không phải "rót thắm" hay "góp thắm"); Ông giải thích: người đàn bà xưa ăn mặc kín đáo, quần chùng áo dài, gót sen của nàng là nguồn xúc cảm, gợi trí tưởng tượng, chứ không lộ liễu như bây giờ.

2. Đèn trăng phô sắc huy hoàng sáng hơn màu nắng (không phải là "đàn trăng").

3. Này trăng, này sao chia nhé em (không phải là "này trăng, này sao kia nhé em").

Xin cảm ơn nhạc sỹ Lê Trạch Lựu, cảm ơn "Em tôi", cảm ơn cả người xưa đã là nguồn cảm xúc để nhạc phẩm trữ tình này hiện hữu.
Lan Phương - Đài Voa

Mời các bạn nghe Em tôi với giọng ca Sỹ Phú


CHỚP LỬA THIÊNG PHẠM CÔNG THIỆN VÀ TUỔI TRẺ TÔI - INRASARA
[viết để Tưởng niệm Phạm Công Thiện (1941-2011)]

Tôi tin tưởng vào thiên tài.
Với tôi, Phạm Công Thiện là thiên tài.
Thiên tài không ở trí tuệ anh, không ở các sáng tác của anh, càng không phải thiên tài ở tư tưởng anh, mà chính là ở sức hút kinh hoàng của hơi thở ngôn ngữ Phạm Công Thiện. Dù hiểu hay không hiểu, ngôn ngữ kia vẫn ẩn chứa sức lôi cuốn ma quái khó cưỡng. Như chớp lửa thiêng sẵn sàng thiêu trụi mọi lưỡng lự, e dè, triển hạn ngáng đường những tâm hồn đồng thanh đồng khí ý hướng tìm đến nhau trong chân trời hủy phá và sáng tạo.

Nguyễn Tiến Văn báo qua tin nhắn lúc 16:50 ngày 10-3-2011:
PCT mat ngay 8-3. Ng emtrai la Phamtrungcang cho biet PCT chi dau binhthuong nhung tu truoc den nay nhatdinh kg chiu zung thuoc. Lannay nam 1 tuan kg an saudo mat luon. Sang Chunhat chua Jalam o SG se tochuc le causieu zo Tuesi chutri.

Phạm Công Thiện chết, tôi thừ người đi một lúc.
Ừ, ai cũng một lần phải chết, dù kẻ đó là thiên tài hay không là.
Tin Phạm Công Thiện chết ném tôi rớt trở về một thời xa xôi, mơ hồ. Mơ hồ, nhưng giây phút đầu tiên tôi giáp mặt với Phạm Công Thiện trụ lại trong tôi như một sát-na bất động, vĩnh cửu.
Ý thức mới trong văn nghệ và triết học do An Tiêm tái bản lần thứ ba với những ghi chú kiểu hậu hiện đại, không biết từ đâu rơi vào tay tôi. Lúc đó tôi đang vào tháng cuối của năm cuối Trung học Đệ nhất cấp Trường Trung học nội trú Pô-Klong tại thị xã Phan Rang. Sau giờ ngồi lớp, ngày qua ngày tôi lãng phí tuổi trẻ thơ mộng tôi qua những Việt Nam văn học sử yếu, Việt Nam văn học sử giản ước tân biên,… trong ý định làm bộ Văn học sử Chăm sau này, thì Phạm Công Thiện xuất hiện như bão tới. Đột ngột, bứng tôi khỏi giấc mộng cụ non khờ khạo kia.
Tôi đọc và đọc. Trời tối mịt vẫn đọc. Chuông bấm báo giờ ăn tối, vẫn cứ đọc. Quên trời, quên đất.
- Đọc loại sách đó không có lợi cho em đâu.
Tiếng ông giám thị sau lưng khiến tôi giật mình. Tôi gập sách, đút vội vào tủ gỗ cá nhân, đóng lại. Ở kí túc xá, các loại sách diễm tình lâu lâu gặp phải đợt tịch thu. Tôi là học sinh ưu tú, vốn là học trò ngoan nên được cho qua, có lẽ thế.

1. “Không có lợi”, nhưng tôi đã dính cứng vào Phạm Công Thiện mất rồi. Tôi biết, tôi bị lạc lõng với thế giới xung quanh, ngay từ giây phút định mệnh kia. Trước đó, tôi đã lạ biệt. Trong lúc bạn bè xung quanh tôi mải mê với Tề Thiên Đại thánh, hay cùng lắm là Tự lực Văn đoàn, Duyên Anh,… với suốt ngày ngâm ngợi Điêu tàn, Mấy vần thơ, Gửi hương cho gió, Tiếng thu… thì tôi đã mê mẩn Dostoievski, Camus, Faulkner, Gide, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên… lác đác trong Tủ sách nhà trường do ông thầy người Mỹ lập nên, hay tôi tự mày mò kiếm được. Vài bận, tôi thử dẫn vài bạn làm quen với các tên tuổi này, nhưng bất khả. Tôi biết, tôi quá khác lạ với mấy trăm bạn đồng môn, đồng tộc.
Khi cơn bão Phạm Công Thiện ập tới, tôi trở thành xa lạ vĩnh viễn. Xa lạ bất khả phục hồi. Chớp lửa thiêng Phạm Công Thiện chực đốt tâm hồn hỏa diệm sơn tôi bùng cháy lúc nào không biết, không lường trước được.

Những mùa hè lang thang các làng quê, tôi chép tay cả đống văn bản văn học Chăm, để rồi mỗi lần đụng đến Ý thức mới… là tôi vứt hết. Bao nhiêu công sức đổ sông đổ biển.
Tôi đang làm gì đời tôi? Câu hỏi kia cứ trở đi trở lại muốn thiêu cháy tâm hồn tôi.

Máy bay gieo sự chết, máy phát thanh gieo sự chết, súng máy gieo sự chết, đồ hộp gieo sự chết, trường học gieo sự chết, những luật pháp gieo sự chết, bộ ống thông hơi gieo sự chết, hình ảnh gieo sự chết, dao nĩa gieo sự chết, chính hơi thở của ta gieo sự chết, chính ngôn ngữ của ta, chính tư tưởng của ta, tiền của ta, tình yêu ta, lòng bác ái của ta, sự vệ sinh của ta, niềm vui của ta. Có hề gì đâu nếu ta là bạn hay là thù, có hề gì đâu nếu gọi ta là Nhật, Thổ, Nga, Pháp, Anh, Đức hay Mỹ, mỗi khi ta đi đâu, nơi nào mà ta in bóng, nơi nào ta thở thì ta đem đến thuốc độc và sự huỷ hoại… Hoan hô văn minh; hoan hô! Chúng tôi sẽ giết chết tất cả các anh, tất cả mọi người, ở khắp mọi nơi, ở khắp hoàn cầu. Hoan hô thần Chết! Hoan hô!
(Henry Miller, The Colossus of Maroussi, Phạm Công Thiện dịch)

Tôi có thực sự đang sống tận cùng tuổi trẻ của tôi không? Tại sao tôi phải gắn đời mình vào bao nhiêu thứ chết chóc kia? Văn minh, văn hóa, trách nhiệm, bổn phận… Tôi muốn la lên, hét lên. Tôi muốn điên lên.
Sưu tầm, góp nhặt, phân loại, ghi chú… rồi vứt đi. Ba, bốn lần như thế. Không thể như Phạm Công Thiện, chặt đứt cây cầu để không cơ hội trở lại nữa, tôi lưỡng lự tới lui, đi lại, lên xuống, buông bỏ rồi trì níu. Ngôn ngữ dân tộc bị phân rã tan loãng, văn học tổ tiên mãi mãi sẽ bị lãng quên cùng với nỗi vô tư đến vô tình của thế hệ xung quanh. Đã không có lấy một tuổi trẻ Chăm gàn dở chịu đánh giặc với đống tro tàn để níu kéo lại mảnh vụn của nền văn minh một thời huy hoàng của quá khứ ở lại trần đời, như thằng tôi. Đứa con trai Chăm của gia đình nông dân nghèo giữa làng quê nghèo ở một tỉnh nghèo trong đất nước nghèo đang bị chiến tranh tàn phá. Giằng co, chia xé suốt mười lăm năm như thế, mãi đến tuổi tam thập tôi mới vỡ ra rằng, tôi cần trả món nợ mơ hồ nào đó của lịch sử.
Xong, thoát khỏi mọi vướng bận, cắt đứt mọi liên lụy, tôi tự ban cho mình sự tự do để lao vào dòng sông sáng tạo đang chảy cuồn cuộn ngoài kia.
Tôi biết, cả khi làm bộ Văn học Chăm, soạn Từ điển Chăm, viết Tự học tiếng Chăm để dạy chữ và văn hóa dân tộc, chủ biên đặc san Tagalau cho cộng đồng, lên tiếng về mọi vấn đề xã hội Chăm… Mặc cho mình bị dồi tung giữa mênh mông nỗi đời như thế, nhưng tôi dường đã hết thuộc về chúng. Từ rất lâu rồi…

Dù làm gì đi nữa vẫn luôn luôn giữ phong thái của kẻ sắp lên đường, như chúng ta sống mà vẫn luôn luôn từ biệt…
(R.M. Rilke, Phạm Công Thiện dịch)

2. Mùa hè 1975. Thế hệ thanh niên mất phương hướng, hoang mang cực độ. Sinh viên, học sinh Trung học từ thành phố tràn về làng, ào lên núi, vượt biên, lấy vợ hay cày ruộng an phận. Tôi thì bình chân như vại. Chớp lửa thiêng Phạm Công Thiện có đó. Núi lửa tâm hồn tôi ngậm miệng cứ muốn đòi nổ tung. Mở xong khóa dạy tiếng Chăm cho non bảy mươi anh chị em, tôi lên thị xã Phan Rang vào lớp 12 Trường Trung học Nguyễn Trãi. Tại đây, ngay tháng đầu tiên, tôi và thằng bạn tên Du cãi ông thầy Bắc dạy văn giảng trật lất bài thơ “Hổ nhớ rừng” của Thế Lữ. Du vội vã chạy thoát thân qua lớp Ban D, tôi ở lại chịu đựng. Nhà trọ chúng tôi gồm năm anh em. Mỗi sáng thức giấc, trước giờ đến trường ngồi lớp chuẩn bị nghe giáo viên văn thuyết giảng về sự ưu việt, tinh thần tiến công cùng sức sống bất diệt của văn học cách mạng rồi quay sang mạt sát văn chương phản động của Thanh Tâm Tuyền, Mai Thảo, tiểu thuyết đồi trụy của Túy Hồng, Nhã Ca, thơ điên chữ của Bùi Giáng, Phạm Công Thiện…- trong lúc các bạn cắm cúi gò bài lấy điểm, tôi đi đi lại lại đọc to đoạn văn của Nietzsche, như thể một cách giải phóng tâm thức nổi loạn đang ứ đầy lồng ngực tôi lúc đó.

Các người đang trở nên bé nhỏ càng lúc càng trở nên bé nhỏ hỡi các người bé nhỏ kia. Các người đang sụp đổ tàn phế hỡi các người tự tại an nhàn kia. Rồi đây các người sẽ bị tiêu diệt do quá nhiều đức tính nhỏ bé của các người, do quá nhiều sự kiêng dè bé nhỏ của các người, do quá nhiều sự an mệnh bé nhỏ của các người…
(F. Nietzsche, Phạm Công Thiện dịch)

Tôi đọc diễn cảm không biết mấy trăm lần trước mỗi sớm mai hồng, đến nỗi các bạn chẳng biết Nietzsche là ông nào, cũng thuộc ở cửa miệng. Hỏa diệm sơn tâm hồn tôi đang âm ỉ cháy, tôi biết.
Đợt truy quét văn hóa phẩm đồi trụy và phản động, xã đoàn nhờ tôi kiểm kê sản phẩm vừa tịch thu. Ở đó tôi chôm được mấy cuốn sách dịch của Nietszche, Camus. Thêm Mặt trời không bao giờ có thực của Phạm Công Thiện. Tôi đóng cửa nằm nhà ôm chúng như ôm người yêu lạc về từ kiếp trước.
Ông thầy cũ ghé nhà tôi tại Caklaing thấy tôi đang ôm cuốn triết, chợt nhăn nhó:
- Trời đất! Thiên hạ đang chết đói mà mầy lại đi đọc triết! Mầy sống bằng không khí à?
Thế là ông thầy lên lớp tôi một hơi về phải học biết thế nào là thực tế, thực tiễn. Tôi im lặng chịu đựng, không một lời cãi lại. Đợi cho ông qua cơn thuyết giáo, tôi mới thủng thẳng hỏi:
- Thầy có biết mình đang sống dưới chế độ nào không?
- Chủ nghĩa xã hội, đương nhiên.
- Thế chế độ này do ai lập nên? Không phải Hồ Chí Minh sao?
- Thì đúng rồi!
- Mà Hồ Chí Minh là ai? Ông có phải học trò của Lenin, mà học thuyết Lenin chẳng phải xây dựng trên nền tảng triết học của Marx sao? Và Marx là ai chứ? Ông ta hẳn nhiên là đại triết gia rồi…
Ông thầy nín thinh, tôi tiếp: Con người là cây sậy suy tư… Chỉ cần một làn gió cũng đủ giết chết con người. Nhưng làn gió kia khi giết chết con người, nó không hiểu, còn con người thì hiểu. Pascal… chắc thầy chưa quên. Đây là chế độ đang tác động đến chính cuộc sống của em và mọi người xung quanh em, em là con người, em cần hiểu nó. Hiểu đến nơi đến chốn. Vậy thôi.

“Đồi trụy” như thế, vậy mà tôi vẫn vào được Đại học Sư phạm ban văn chương, mới lạ. Ngồi ghế giảng đường mới tuần thứ hai, tôi đụng ngay ông giáo sư dạy văn chuyên lạc đề quanh đi quẩn lại chửi rủa hết Khổng Tử đến Sác-tơ-rơ. Chán, tôi dự cuộc thi chuyển qua lớp Anh văn. Tưởng món này khách quan yên ổn, ai dè, giờ tập đặt câu: Bởi vì… cho nên… thay vì cứ như đám bạn mà ung dung làm tới: Bởi vì hôm qua trời mưa cho nên em đi học trễ, hay Bởi vì bị cảm lạnh cho nên em không thuộc bài vân vân…, tôi chơi trò cá tính tương ngay câu: Bởi vì đất nước ta mới trải qua cuộc chiến tranh cho nên ta còn hạn chế về tự do. Cô giáo tiếng Anh văn phạm bảo: – Em sai rồi. – Em đúng mà cô, tôi vô tư trả lời. Ngay tức khắc tôi nhận miếng thọc mạnh cây thước gỗ vào mạn sườn từ một thằng bạn ngồi bên đau muốn đứt hơi: – Sai là sai quan điểm, ngốc à!

3. Không thể thở nổi không khí giảng đường, tôi la cà khắp nẻo phố Sài Gòn. Một chiều định mệnh kia, cơn đói cồn cào dẫn tôi lạc vào đường Kí Con đầy tràn sách là sách. Thượng vàng hạ cám rẻ như cho không. Tôi bán hết tem phiếu, bán cả chục cân gạo mẹ vừa gởi vào từ quê. Ôm về nào Im lặng hố thẳm, Hố thẳm của Tư tưởng, Ý thức bùng vỡ, Bay đi những cơn mưa phùn… không sót bất kì miếng nào. Cả tiểu luận đăng lẻ, các bài viết trao đổi, lời giới thiệu tập thơ các bạn thơ của Phạm Công Thiện,… tôi cặm cụi chép ngày sang ngày đầy bốn cuốn Agenda.
Cơn lũ Phạm Công Thiện tràn tới đánh bật tôi khỏi mặt đất cuộn tôi ra bãi bờ xa tít tắp, đến tôi không cách nào trở lại bờ. Lần này, trọn vẹn hơn, quyết liệt hơn. Tôi biết, tôi không thể trở lại cuộc sống bình thường nữa. Rồi Nietszche, Heidegger, Vivekananda, Suzuki, Krishnamurti, Kinh Phật… Tôi lục tung Sài Gòn tìm tất cả tác phẩm dịch, sách tiếng Anh, tiếng Pháp của Heidegger có thể tìm được.
Thời gian tôi la cà đường Kí Con nhiều hơn ngồi giảng đường. Nhiều hơn, ngày càng đậm và dày hơn. Để cuối cùng, hỏa diệm sơn tôi phun trào: tôi bỏ học. Lang thang Ninh Chữ, Nha Trang, Phan Thiết, Đà Nẵng… Tôi như bóng ma dật dờ trôi vô định giữa dòng đời ngày càng vị lợi đến duy lợi, càng dối trá và hư ảo hơn.

… Nhìn tới nhìn lui, thấy toàn một vườn hồ đào trải dài suốt một đời người. Cụm tòng khuấy động những bóng thân mật của tuổi thơ; tuổi trẻ lóe lên như một nhát búa đập vào đá, như tiếng sấm chẻ đôi.
Trời tháng tư Việt Nam thổi nhẹ những luồng gió kín đáo, đã gần hai mươi chín tuổi. Vào tuổi này, Novalis đã chết rồi; Keats đã chết vào lúc hai mươi sáu tuổi. Và Sandor Petofi, và Raymond Radiguet và cả James Dean, thần tượng một thời, nạn nhân của thời trang nhưng chủ nhân của vĩnh cửu với cái chết vừa hai mươi bốn tuổi: ai còn nhớ điếu thuốc của James Dean một buổi chiều cháy ướt dưới mưa?
Khói thuốc kia đã bay vào phòng buổi sáng này. Nhìn tới nhìn lui, chỉ đầy chiêm bao mộng mị.

Đó là lời cuối in ở phần phụ lục dịch phẩm: Nietzsche, Ecce Homo Tôi là ai? do Phạm Hoàng xuất bản, năm 1969. Non nửa thế kỉ lướt qua mặt đất, từ buổi chiều khói thuốc kia đã bay vào phòng buổi sáng này, Phạm Công Thiện đã chết. Hôm nay tôi có thể đặt câu hỏi: Với tuổi trẻ tôi, Phạm Công Thiện là ai?

4. Phạm Công Thiện là nhà thơ? Nhà văn? Nhà tư tưởng hay thiền sư? Phạm Công Thiện là chủ nhân của vĩnh cửu hay nạn nhân của thời trang? Tác phẩm về văn chương và triết học mà tái bản ba lần trong thời gian ngắn thì hẳn là thời thượng rồi. Vào Sài Gòn, mênh mông huyền thoại được thêu dệt xung quanh tên tuổi Phạm Công Thiện, càng làm đậm nổi thời trang hiện tượng Phạm Công Thiện. Thế hệ thanh niên đô thị Sài Gòn cũ, không biết bao nhiêu người tôn Phạm Công Thiện làm thần tượng. Chẳng có gì lạ. Riêng với tôi, thì không.
Phạm Công Thiện không là hiện tượng hay thần tượng. Khác thế và còn hơn thế, anh là chớp lửa thiêng xẹt vào tuổi trẻ tôi. Chớp lửa duy nhất đã đốt cháy, nung chảy và xoay chuyển nó. Về phía nổi loạn và hủy phá. Cô đơn, tự do và sáng tạo.

Sự chiến đấu của con người để tự giải phóng, nghĩa là để tự giải thoát khỏi nhà tù do chính mình tự tạo cho mình, đó là chủ đề tối thượng đối với tôi… Đó là lí do tại sao tôi rất ít kính trọng văn chương, rất ít để ý tới những tác giả có uy tín, rất ít chịu phục những kẻ làm cách mạng nhất thời. Đối với tôi, chỉ có những kẻ làm cách mạng thật sự đúng nghĩa là những kẻ gây nguồn cảm hứng cho cuộc sống và tác động, thôi thúc sinh khí cho đời sống…
Cái thước tôi dùng làm để đo lường chính là đời sống: nghĩa là thế đứng tư cách của họ đối với đời sống như thế nào, chứ không phải họ đã thành công như thế nào trong việc lật đổ một chính phủ, một trật tự xã hội, một hình thức tôn giáo, một qui phạm đạo đức, một hệ thống giáo dục, một sự độc quyền kinh tế. Không phải những thứ ấy, mà là: họ đã tác động đến đời sống như thế nào. Bởi vì điều làm nổi bật những người tôi nghĩ đến là, họ không bao giờ thị uy bắt ép người khác nghe theo uy quyền thế lực của họ, trái lại họ còn tìm cách phá hủy mọi uy quyền. Tiêu đích và mục đích của họ là khai mở đời sống, làm cho con người thèm khát đời sống, ca tụng đời sống… Họ kêu gọi con người trực nhận rằng tất cả mọi tự do có sẵn trong bản thân họ rồi, rằng con người không cần phải bận tâm lo lắng đến vận mệnh thế giới, vì đó không phải là vấn đề của hắn, mà chỉ lo giải quyết vấn đề riêng tư của chính mình, tức là vấn đề giải phóng, giải thoát, chứ không phải vấn đề nào khác cả.
(Henry Miller, The Books in my Life, Phạm Công Thiện dịch)

Tuổi trẻ qua đi, tôi hết đọc Phạm Công Thiện. Cũng như tôi thôi đọc Nietszche, Krishnamurti, khi tôi bước sang tuổi ba mươi. Chỉ Heidegger và Phật giáo Đại thừa, tôi ở lại và luôn trở lại.

… Nhìn tới nhìn lui, thấy toàn một vườn hồ đào trải dài suốt một đời người…
Nhìn tới nhìn lui, có ai cháy cùng tuổi trẻ tôi không? – Không ai cả. Từ năm cuối Trung học sang năm đầu Đại học toàn Kinh hay giữa anh em bằng hữu Chăm. Tất cả như hối hả lao về phía vực thẳm của thực tế, thực tiễn, thứ thực tiễn đầy thực dụng và ảo tưởng trong một xã hội “vật chất quyết định ý thức” buổi giao thời. Mọi người giành giật nhau từng miếng ăn, để được tồn tại.
Tiếng thét của Phạm Công Thiện không đến được với lỗ tai họ chăng? – Không biết được. Chớp lửa thiêng Phạm Công Thiện đã tắt rồi chăng? – Cũng không thể biết được.
Chỉ biết rằng, sau khi được nuôi nấng bởi tư tưởng nhận phận và yêu mệnh bao la của ông thánh bảo dưỡng Glơng Anak, được đánh thức trong cơn hồng thủy hủy phá và sáng tạo cuồng nộ của tinh thần Shiva, để sau rốt – bị đốt cháy tàn lụi qua hơi thở của thứ ngôn ngữ ma quái của thiên tài Phạm Công Thiện, tuổi trẻ tôi đã sống sót.

Bình an cho linh hồn Phạm Công Thiện.
Bình an cho tuổi trẻ Inrasara.

Cậu Dũng, anh Can, Inrasara


Tháp Chàm

Cô độc
Quạnh hiu
Suy tư
Trầm mặc...

Màu của gạch đất tro than
Màu của thời vàng son đã lùi vào dĩ vãng
Mà linh hồn vẫn thoáng hiện đâu đây:
tiếng trống baranưng, trống ghinăng
tiếng kèn saranai ai oán

Hằn trên mình dấu vết thời gian
Hiên ngang giữa đất trời
Những chiếc gai nhọn hoắt
Mà lịch sử chẳng thể xoá nhoà

Tháp Chàm đây
Sao hoang vu, xa lạ quá!
Hãy lặng ngắm và thả hồn
cho đến khi
chẳng hiểu gì...